Nederzetting op de West Bank. Beeld: Mosab Shawer / Activestills.
Hoe het Israëlische Hooggerechtshof mensenrechten links laat liggen

Steeds vaker is de menselijkheid in de Israëlische rechtbank ver te zoeken. De juristen van onze groep HaMoked verlenen bijstand aan Palestijnen. Zij maken mee hoe het Hooggerechtshof onder druk van een verrechtsende samenleving steeds extremere posities inneemt ten aanzien van Palestijnse rechten. “Ze zien niks meer voorbij de muren van Jeruzalem.”

Door: Redactie – 09/07/2025

Sinds Netanyahu’s poging tot een juridische coup van 2023 is het niet stil geweest rond het Israëlische Hooggerechtshof. Enkele weken geleden nog vloog er bij het Hof een steen door de ruit, afkomstig van extreemrechtse demonstranten. Dat het Hof het ontslag van Shin Bet-directeur Ronen Bar tegenhoudt, die door Netanyahu om dubieuze redenen de laan uit werd gestuurd, vinden de demonstranten ondemocratisch. Ze negeren daarbij bewust dat het juist Netanyahu is die alle democratische principes aan zijn laars lapt. 

Toen het Hof afgelopen jaar een onderzoek liet instellen naar de omstandigheden in een militaire gevangenis, kwam de ultranationalistische groep Im Tirtzu met billboards waarop stond: ‘Het Hooggerechtshof bekommert zich om terroristen.’ De algemene opinie lijkt te zijn dat het Hooggerechtshof te links is. Maar ondertussen ziet HaMoked juist dat mensenrechtenzaken nog zelden kans van slagen hebben. Wellicht is dat om de demonstranten niet voor het hoofd te stoten, of simpelweg omdat ook rechters vatbaar zijn voor rechts-extremisme – twee van de vijftien rechters zijn zelf kolonist. De afgelopen jaren verleende het Hof zijn goedkeuring onder meer aan huisvernietigingen, landonteigening, het bouwen van nederzettingen, de verdrijving van Palestijnen en gevangenschap zonder proces. 

Een recent artikel van Haaretz toont welke problemen groepen als HaMoked tegenkomen wanneer ze zaken aanspannen tegen mensenrechtenschendingen. Meestal vertraagt het Hooggerechtshof de procedure onnodig lang, terwijl de situatie juist urgent is. Het pijnlijkste voorbeeld is wellicht de zaak over de verhongering van de Gazaanse bevolking. In maart 2024 diende HaMoked met vier andere organisaties een aanklacht in tegen de IDF, die verhongering begon in te zetten als oorlogstactiek. Het Hof delibereerde meer dan een jaar over hun oproep om humanitaire hulp door te laten. Een tijdrovend discussiepunt bleek bijvoorbeeld het precieze aantal trucks .

Op 2 maart 2025, toen het Hof nog steeds geen uitspraak had gedaan, blokkeerde Israël alle noodhulp aan Gaza. De mensenrechtenadvocaten brachten het Hof direct op de hoogte, maar die update werd door de rechters niet meegenomen. Vier weken later deden ze uitspraak: er was in Gaza geen sprake van hongersnood. Dat hun uitspraak gebaseerd was op een volstrekt achterhaalde situatie, werd irrelevant gevonden. De voorzitter van het Hooggerechtshof schreef: “De huidige procedure is niet de geschikte plaats om op deze beslissingen in te gaan.” 

Dergelijke verhalen zijn legio. Eindeloze pogingen van mensenrechtengroepen om namens familieleden informatie vrij te krijgen over Palestijnse gevangenen vangen bot. Soms wordt een uitspraak uitgesteld tot blijkt dat de gevangene in kwestie is overleden en de zaak zijn doel verloren heeft. Een verzoekschrift over de erbarmelijke omstandigheden in Israëlische gevangenissen is al acht maanden in behandeling. 

Vroeger waren ze tenminste nog gevoelig voor internationaal recht, zegt Hassan Jabareen van de juridische groep Adalah. “Wanneer in Den Haag de grensbarrière [op de West Bank, red.] illegaal werd verklaard, zagen we dat het Hof zich verhield tot die beslissing. Het probeerde te laten zien dat het een evenwicht zocht tussen veiligheid en mensenrechten. Er was op z’n minst aandacht voor. Nu zien ze niks meer voorbij de muren van Jeruzalem.”

“Procesvoering is de slechtste strategie om op te komen voor Palestijnse rechten – met uitzondering van alle andere strategieën,” aldus Jessica Montell, directeur van HaMoked. Toch blijven de mensenrechtengroepen opkomen voor gerechtigheid. En soms behalen ze overwinningen. Een recent verzoekschrift van HaMoked leidde tot de vrijlating van een vastgehouden Gazaanse ambulancemedewerker. Montell: “Deze kleine successen houden ons op de been. We laten geen middel onbeproefd om mensenrechten te beschermen, slachtoffers te helpen en verantwoording te eisen.”

Blijf op de hoogte.
Schrijf u in voor de maandelijkse nieuwsbrief: